Isıl işlem sürecinde yaygın olarak kullanılan on adet sertleştirme yöntemi vardır; bunlar arasında tek ortamlı (su, yağ, hava) sertleştirme; çift ortamlı sertleştirme; martensit kademeli sertleştirme; Ms noktasının altındaki martensit kademeli sertleştirme yöntemi; beynit izotermal sertleştirme yöntemi; bileşik sertleştirme yöntemi; ön soğutmalı izotermal sertleştirme yöntemi; gecikmeli soğutmalı sertleştirme yöntemi; sertleştirme ile kendi kendine temperleme yöntemi; püskürtmeli sertleştirme yöntemi vb. yer almaktadır.
1. Tek ortamlı (su, yağ, hava) soğutma
Tek ortamlı (su, yağ, hava) soğutma: Soğutma sıcaklığına kadar ısıtılan iş parçası, tamamen soğuması için bir soğutma ortamına daldırılarak soğutulur. Bu, en basit soğutma yöntemidir ve genellikle basit şekillere sahip karbon çeliği ve alaşımlı çelik iş parçaları için kullanılır. Soğutma ortamı, parçanın ısı transfer katsayısına, sertleşebilirliğine, boyutuna, şekline vb. göre seçilir.
2. Çift ortamlı soğutma
Çift ortamlı sertleştirme: Sertleştirme sıcaklığına ısıtılan iş parçası önce güçlü soğutma kapasitesine sahip bir sertleştirme ortamında Ms noktasına yakın bir sıcaklığa kadar soğutulur, ardından farklı sertleştirme soğutma sıcaklık aralıklarına ulaşmak ve nispeten ideal bir sertleştirme soğutma hızına sahip olmak için yavaş soğutma sağlayan bir sertleştirme ortamına aktarılarak oda sıcaklığına kadar soğutulur. Bu yöntem genellikle karmaşık şekilli parçalar veya yüksek karbonlu çelik ve alaşımlı çelikten yapılmış büyük iş parçaları için kullanılır. Karbonlu takım çeliklerinde de sıklıkla kullanılır. Yaygın olarak kullanılan soğutma ortamları arasında su-yağ, su-nitrat, su-hava ve yağ-hava bulunur. Genellikle su hızlı soğutma ortamı olarak, yağ veya hava ise yavaş soğutma ortamı olarak kullanılır. Hava nadiren kullanılır.
3. Martensit kademeli su verme
Martensitik kademeli su verme: Çelik östenitleştirildikten sonra, çeliğin üst martensit noktasından biraz daha yüksek veya biraz daha düşük bir sıcaklığa sahip sıvı bir ortama (tuz banyosu veya alkali banyosu) daldırılır ve çelik parçaların iç ve dış yüzey katmanları ortam sıcaklığına ulaşana kadar uygun bir süre bekletilir. Daha sonra hava ile soğutma için çıkarılır ve su verme işlemi sırasında aşırı soğutulmuş östenit yavaşça martensite dönüşür. Genellikle karmaşık şekillere ve sıkı deformasyon gereksinimlerine sahip küçük iş parçaları için kullanılır. Bu yöntem ayrıca yüksek hız çeliği ve yüksek alaşımlı çelik takım ve kalıpların su verilmesinde de yaygın olarak kullanılır.
4. Martensit kademeli söndürme yöntemi (Ms noktasının altında)
Martensit kademeli su verme yöntemi (Ms noktasının altında): Banyo sıcaklığı, iş parçası çeliğinin Ms değerinden düşük ve Mf değerinden yüksek olduğunda, iş parçası banyoda daha hızlı soğur ve daha büyük boyutlarda bile kademeli su verme ile aynı sonuçlar elde edilebilir. Genellikle düşük sertleşme kabiliyetine sahip daha büyük çelik iş parçaları için kullanılır.
5. Beynit izotermal söndürme yöntemi
Bainit izotermal su verme yöntemi: İş parçası, çeliğin bainit sıcaklığından daha düşük bir bainit sıcaklığına sahip bir banyoya izotermal olarak daldırılarak su verilir, böylece alt bainit dönüşümü gerçekleşir ve genellikle 30 ila 60 dakika banyoda tutulur. Bainit östenitleme işlemi üç ana adımdan oluşur: ① östenitleme işlemi; ② östenitleme sonrası soğutma işlemi; ③ bainit izotermal işlemi; genellikle alaşımlı çeliklerde, yüksek karbonlu çelik küçük boyutlu parçalarda ve sfero dökümlerde kullanılır.
6. Bileşik söndürme yöntemi
Bileşik su verme yöntemi: Öncelikle iş parçası Ms'nin altına kadar su verilerek %10 ila %30 hacim oranında martensit elde edilir, ardından daha büyük kesitli iş parçaları için martensit ve beynit yapıları elde etmek amacıyla alt beynit bölgesinde izotermal işlem uygulanır. Genellikle alaşımlı takım çeliği iş parçalarında kullanılır.
7. Ön soğutma ve izotermal söndürme yöntemi
Ön soğutmalı izotermal su verme yöntemi: Isıtmalı izotermal su verme olarak da adlandırılan bu yöntemde, parçalar önce daha düşük sıcaklıkta (Ms'den büyük) bir banyoda soğutulur ve daha sonra östenitin izotermal dönüşüme uğraması için daha yüksek sıcaklıkta bir banyoya aktarılır. Sertleşme kabiliyeti düşük çelik parçalar veya östenitleme işlemine tabi tutulması gereken büyük iş parçaları için uygundur.
8. Gecikmeli soğutma ve su verme yöntemi
Gecikmeli soğutma yöntemi: Parçalar önce havada, sıcak suda veya tuz banyosunda Ar3 veya Ar1'den biraz daha yüksek bir sıcaklığa kadar önceden soğutulur ve ardından tek ortamlı sertleştirme işlemi gerçekleştirilir. Genellikle karmaşık şekillere ve çeşitli kısımlarda geniş ölçüde değişen kalınlıklara sahip ve küçük deformasyon gerektiren parçalar için kullanılır.
9. Su verme ve kendi kendine temperleme yöntemi
Sertleştirme ve kendiliğinden temperleme yöntemi: İşlenecek iş parçasının tamamı ısıtılır, ancak sertleştirme sırasında sadece sertleştirilmesi gereken kısım (genellikle iş parçası) sertleştirme sıvısına daldırılır ve soğutulur. Daldırılmamış kısmın ateş rengi kaybolduğunda, hemen havaya çıkarılır. Orta soğutmalı sertleştirme işlemi. Sertleştirme ve kendiliğinden temperleme yöntemi, tamamen soğutulmamış çekirdekten gelen ısıyı yüzeye aktararak yüzeyi temperlemeyi sağlar. Keski, zımba, çekiç vb. gibi darbelere dayanıklı aletlerde yaygın olarak kullanılır.
10. Püskürtme ile söndürme yöntemi
Püskürtmeli soğutma yöntemi: İş parçasına su püskürtülerek yapılan bir soğutma yöntemidir. Su akışı, istenen soğutma derinliğine bağlı olarak büyük veya küçük olabilir. Püskürtmeli soğutma yöntemi, iş parçasının yüzeyinde buhar filmi oluşturmaz, bu nedenle suyla soğutmaya göre daha derin bir sertleştirilmiş tabaka sağlar. Esas olarak lokal yüzey soğutması için kullanılır.
Yayın tarihi: 08-08-2024
